صنایع دستی عشایر

صنایع دستی که بازتابی از تاریخ و تمدن هر ملت و قومی است، به آن گروه از صنایع گفته می شود که تمام یا بخش عمده ای از مراحل ساخت و پرداخت آن با دست انجام می شود و مهارت، ذوق، سلیقه و بینش انسان در تولید آن نقش اساسی دارد.  

 صنایع دستی ایلات و عشایر ایران به عنوان زیرمجموعه ای از هنرهای سنتی، از گذشته تا به امروز جایگاه ویژه ای در فرهنگ و هنر ایران داشته است. قالی، قالیچه، گلیم، جاجیم ، گبه، ورنی، خورجین، توبره، پلاس (چادر)، چوقا (برک)، حصیربافی، سوزن دوزی و ... از انواع صنایع دستی ای است که در مناطق مختلف ایران توسط زنان و دختران هنرمند عشایری تولید می شود.

ترکیب بندی و تنوع در طرح و نقش و رنگ از مهم ترین جلوه های بصری و مرغوبیت صنایع دستی ایلات و عشایر ایران است و علاقه مندان زیادی هم در داخل و هم در خارج از کشور دارد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

دامداری عشایر

مهم ترین منبع درآمد عشایر برای امرار معاش، دامداری است که بیشتر شامل دام سبک (گوسفند، میش، بز، بره) می شود.  عشایر برخی از مناطق دام سنگین (گاو و شتر) نیز دارند. 

  

عشایر حدود 24 میلیون راس دام سبک و سنگین (25 درصد دام کشور) در اختیار دارند که نقش زیادی در تامین گوشت قرمز و مواد پروتینی کشور دارند. دامداران عشایری بخشی از گوشت و فراورده های دامی و لبنی تولیدی را برای رفع نیازهای غذایی خود و بخش عمده ای از آن را به بازار عرضه می کنند. از پشم و پوست دام نیز در تولید صنایع دستی استفاده می شود.

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

آلاچیق

 آلاچیق (اوی) نوعی سرپناه در زندگی کوچ نشینی است که  عموما در مناطق شمالی کشور و توسط عشایر شاهسون، ارسباران و ترکمن برپا می شود.  

          

 آلاچیق بسته به تعداد افراد خانوار و اسباب و اثاثیه، دارای  18 تا  24 تیرک است که اگر به خان ها تعلق داشته باشد به 36 تیرک نیز می رسد. این تیرک های چوبی، شکلی کمانی دارند که از چیدن دایره وار و فرو بردن در زمین، در بالای آلاچیق به هم متصل و یک دایره تشکیل می دهند. سپس تکه های بزرگ نمدهای بافته شد از موی بز را بر روی تیرک ها قرار می دهند و آلاچیق برپا می شود. 

امروزه آلاچیق به علت گرانی و سختی برپا کردن آن، کمتر مورد استفاده قرار می گیرد و عشایر بیشتر ترجیح می دهند از چادرهای برزنتی استفاده کنند.

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

سیاه چادر

سیاه چادر، خانه عشایر و از نمادهای اصلی زندگی کوچ نشینی است که در اندازه ها و نمونه های مختلف در بین ایلات و عشایر ایران به عنوان سرپناه استفاده می شود.

سیاه چادر شامل تکه های بافته شده از موی بز است که از اتصال آنها به هم و قرار دادن بر روی تعدادی تیرک چوبی برپا می شود. تعداد تیرک های به کار رفته در سیاه چادر که ستونهای آن هستند، در مناطق و ایلات و طوایف مختلف، متفاوت است و بستگی به شکل و اندازه  سیاه چادر دارد.  

خاصیت موی بز به گونه ای است که در گرما منقبض و در سرما منبسط می شود که باعث می شود منفذهای سیاه چادر در تابستان باز و هوای داخل آن خنک و در زمستان بسته شده و از ورود سرما و باران به داخل سیاه چادر جلوگیری می کند. 

استفاده از مطالب وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است.

کوچ

به حرکت و جابجایی عشایر از ییلاق به سمت قشلاق و بالعکس، کوچ  گفته می شود. 

   :

  کوچ، نماد و از مشخصه های اصلی زندگی عشایر است که دلیل اصلی آن رسیدن به علف برای چرای دام است. عشایر عموما دو بار در سال کوچ می کنند؛ یک بار در ابتدای سال از مناطق قشلاقی به مناطق ییلاقی می روند که به آن "کوچ بهاره" گفته می شود و یک بار هم در اواسط سال و این بار از  ییلاق به سمت مناطق قشلاقی کوچ می کنند که به "کوچ پاییزه" شهرت دارد.

  عشایر ایران به سه شیوه کوچ می کنند:

ا – کوچ سنتی

2 – کوچ نیمه سنتی

3 -  کوچ ماشینی  

در گذشته بیشتر ایلات و طوایف ایران بویژه "کوچ بهاره" خود را به صورت سنتی و پیاده انجام می دادند اما با توسعه شهرنشینی و تصرف ایلراه ها، عشایر به ناچار با  استفاده از ماشین مسیر بین ییلاق به قشلاق و بالعکس را طی می کنند که به آن "کوچ ماشینی" گفته می شود. بر اساس آمار سومین سرشماری عشایر کوچنده کشور در سال 1387، تنها حدود 30 درصد عشایر به صورت سنتی کوچ می کنند و 70 درصد آنان ترجیح می دهند کوچ خود را با ماشین انجام دهند. برخی از عشایر نیز در زمان کوچ خانواده های خود را با ماشین و دام را پیاده کوچ می دهند که به آن "کوچ نیمه سنتی" گفته می شود.  

به نظر می رسد کوچ سنتی عشایر که به عنوان یکی از میراث های ناملموس ایران و جهان شناخته می شود در حال از بین رفتن است و در آینده به ندرت شاهد کوچ به شیوه سنتی آن باشیم.

استفاده از مطالب وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است.